Permacultuur - Ontwerpen met de natuur

Inleiding
Permacultuur is een vertaling van het Australische woord Ďpermacultureí. Permaculture is een samengesteld begrip van Permanent Agriculture en Permanent Culture. Het doel van permacultuur is een samenwerking tussen de mens en haar omliggende natuur, gericht op een lange termijn overleving van beide. Met permacultuur ontwerp je een functioneel systeem om de mens heen met de sterkte en veerkracht van een natuurlijk ecosysteem. Permacultuur is ontwerpen met de natuur.


Wat is permacultuur
Permacultuur is een bundeling kennis om een functioneel ecosysteem om mensen heen te ontwerpen. Permacultuur beschouwt de mens hierbij als onderdeel van het ecosysteem en niet als iets wat ernaast of erboven staat. Deze ontwerpen kunnen gericht zijn op voedselvoorziening, waterzuivering, bosbrandwering, etc. Een permacultuursysteem kan zich ook op meerdere functies tegelijk richten. De mens dient een keuze te maken wat het ecosysteem wat hij of zij wil ontwerpen voor functie dient te hebben. Aan de hand van dat doel kan begonnen worden met het ontwerpen van een goed systeem.


De achtergrond van permacultuur
Permacultuur is in de jaren 1970 omschreven door Bill Mollison en David Holmgren aan de universiteit van TasmaniŽ. Deze Australische biologen hebben onderzoek gedaan naar de werking van ecosystemen in de bossen van TasmaniŽ. Aan de hand van deze principes wilden ze kijken of mensen zelf in staat zijn een ecosysteem te ontwerpen met een functie voor de mens, maar waar ook de natuur zo veel mogelijk voordeel bij heeft.
Hun onderzoek was een reactie op een aantal grote problemen die de monocultuur landbouw met zich meebracht en brengt.

De belangrijkste problemen hiervan zijn
1) grote verdroging (AustraliŽ is het droogste continent op aarde) van het land, hierdoor gaat er door winderosie veel vruchtbare grond verloren.
2) grootschalige vervuiling van de koraalriffen en andere ecosystemen door een groot gebruik van chemische kunstmest, herbiciden en pesticiden.
3) grote uitbraken van ziektes onder monocultuur gewassen, waardoor hele oogsten verloren gaan.

Permacultuur zocht met succes oplossingen voor deze problemen. Met de technieken van permacultuur zijn inmiddels over de hele wereld ecosystemen opnieuw opgebouwd. Er zijn oplossingen gekomen voor oerwoudverbranding wat veel voorkomt bij landbouw in de derde wereld. Daarnaast zijn stukken woestijn teruggevormd tot bruikbare productieve stukken grond door slim de ecologische principes die aan permacultuur ten grondslag liggen toe te passen.


Hoe werkt het
Je zou kunnen zeggen dat alle levende organismen ťťn basisdoel hebben hier op aarde, dat doel is voortbestaan. Elk levend organisme, van pissebed tot zebra tot mens, probeert zo goed mogelijk voort te bestaan. Permacultuur is op een langdurige overleving van mens en natuur gericht door ze zo efficiŽnt mogelijk te laten samenwerken. Voor ons voortbestaan zijn wij afhankelijk van vele organismen en planten zijn daar een belangrijke groep van. Het is daarom interessant om te bekijken wat planten nodig hebben om goed te groeien. Planten hebben aan de basis maar 4 dingen nodig; water, voedingstoffen, koolstofdioxide en zonlicht/warmte. Een aantal van deze basisbenodigdheden staan onder invloed van de zogenaamde ecologische hoofdfactoren.

3 Ecologische hoofdfactoren
Zoals al eerder vermeld is, is permacultuur een ontwerpsysteem om functionele ecosystemen mee te maken. Om een ecosysteem te kunnen bouwen is het van belang de belangrijkste bouwstenen ervan te kennen. Wat zijn de ecologische hoofdfactoren die het leven hier op aarde voor het grootste deel bepalen? Laten we hiervoor eens even flink uitzoomen, uit onze woning, uit de gemeente, uit de provincie, het land, het continent, zelfs nog buiten onze aarde.

Wat zien we dan
De zon
De zon is de energievoorziening van ons zonnestelsel. Onze aarde draait in 365,25 dagen om deze 'energiefabriek' heen. Daarnaast draait de aarde elke 24 uur om haar eigen as heen. Deze twee cycli zorgen voor de verschillende seizoenen en het verschil tussen dag en nacht. Planten die op aarde geŽvolueerd zijn hebben dat gedaan mede gebaseerd op deze twee cycli. De zon is de bron van bijna al het leven op aarde. Ze zorgt voor de energie die planten (producenten) nodig hebben om te groeien. Planten vormen met behulp van zonlicht en warmte, organisch materiaal uit water en koolstofdioxide. Dit proces wordt ook wel fotosynthese genoemd.
De zon is hiermee de eerste ecologische hoofdfactor, daarnaast veroorzaakt zij de andere twee hoofdfactoren: de watercyclus wat de beschikbaarheid van zoet water mogelijk maakt en de windstromen die we op aarde kennen.

Zoet water
Bijna alle landplanten en dieren zijn direct afhankelijk van de beschikking over zoet water. Het oppervlak van onze planeet bestaat voor het grootste gedeelte uit het voor planten onbruikbare zout water. Door de warmte van de zon verdampt dit zoute water waarbij het zout achterblijft. Het verdampte water stijgt op en condenseert in de hogere koude lagen van de atmosfeer waardoor zich wolken vormen. Uit deze wolken valt regen op het vaste
landoppervlak waardoor we zoet water hebben op het land. Dit zoete water staat aan de bron van alles wat groeit en bloeit op onze landoppervlaktes. De beschikbaarheid van zoet water is de tweede ecologische hoofdfactor.

Wind
De wind kan een grote invloed hebben op de groei van planten en is dan ook de derde ecologische hoofdfactor. In Nederland brengt de wind uit verschillende richtingen verschillende warme of koude luchtstromen met zich mee. De noordenwind is vaak aanzienlijk kouder dan de zuidenwind. Door te kiezen voor een bepaald ontwerp kan je de koude wind uit je systeem houden. Om dit goed te doen kun je de volgende vragen stellen: Wat is de overheersende windrichting? Waar komt de koudste wind vandaan en waar de warmste? Welke wind is het sterkst? Welke planten kan ik waar neerzetten in mijn systeem om de wind letterlijk om de tuin te leiden?

De 3 hoofdfactoren samen
De combinatie van deze 3 ecologische hoofdfactoren staat aan de basis van de groei van planten. Het belang van elke hoofdfactor verschilt per gebied. In Afrika is de zon in overvloed aanwezig en is zoet water vaak de beperking om een goed werkend ecosysteem te krijgen. In Nederland hebben we meestal meer dan genoeg water en is de zon juist de beperkende factor. Hierom zal een permacultuurontwerp in Afrika vooral op wateropvang gericht zijn. In Nederland zal het ontwerp juist gericht zijn op een zo groot mogelijke opvang van de zon. De wind is vaak een factor die op lokaal gebied een belangrijke rol speelt, in een windstil gebied hoef je er weinig rekening mee te houden en in een gebied waar veel wind is zijn ontwerpen om wind om te leiden van het grootste belang. Het is dan ook van groot belang je eerst af te vragen op welke van deze drie hoofdfactoren je het permacultuurontwerp vooral richt.

Het combineren van de 3 ecologische hoofdfactoren
Met 1 hoofdfactor als belangrijkste en de twee andere in je achterhoofd kun je beginnen met een ontwerp wat alle 3 de factoren combineert. Hier eerst een paar voorbeeld ontwerpen om een inzicht te krijgen in de verschillende mogelijkheden.

De zonnecirkel
In deze tekening zie je het bovenaanzicht van een zogenaamde zonnecirkel. De zonnecirkel is een typisch ontwerp voor een plaats waar de zon de beperkende factor is. Hier staan vijf grote fruitbomen in een halve cirkel gericht op het zuiden. Op deze manier vangen ze zo veel mogelijk zon op zonder met elkaar te concurreren om zonlicht. Daarnaast staan er op de zuidkant tussen de bomen 4 bessen struiken. Aan de noordkant staan nog 8 andere fruitstruiken. Dit zorgt voor een goede dichte zonnecirkel terwijl ze allemaal behoorlijk veel zon opvangen. Verder zorgt het water in het midden voor extra licht voor de planten in de cirkel door de reflectie van de zon op het water. Dit weerkaatste licht wordt namelijk recht naar de bomen toe gereflecteerd. Daarbovenop zorgt de vijver voor water en dient het als woonplaats voor kikkers en salamanders die verschillende insecten populaties onder controle houden. Bij mooi weer is, door de beschutting van de bomen, de waterplaats ook ideaal voor mensen om in te zwemmen. En dat is de essentie van permacultuur; voordeel voor de natuur en de mens simpelweg door een slim ontwerp.

De winddichte zonnecirkel met fruit
In plaats van water in het midden is er in dit ontwerp gekozen voor vruchtbare grond. Verder is het ontwerp er meer op gericht om de koudere winden uit het noorden en oosten buiten de deur te houden. Daarnaast wordt ook de westenwind in dit ontwerp redelijk buiten de deur gehouden. Doordat de zon optimaal wordt opgevangen en de wind om je systeem wordt geleid, creŽer je in het midden een windstille plaats waar de zon volop staat te schijnen. Dit microklimaat is extra warm en erg gunstig voor planten die dit nodig hebben. Deze plaats is ideaal voor planten die van veel zon houden zoals, pompoenen, komkommers, tomaten etc. Uiteraard kun je de cirkel ook omdraaien om zo een schaduwrijk midden te krijgen. In Spanje en Afrika zul je dus eerder voor een omgekeerde zonnecirkel kiezen. Verder kun je door het plaatsen van een goed windscherm om je eigen huis behoorlijk wat energie besparen. Dit komt omdat de wind minder warmte afvoert en je dus minder snel de kachel weer hoeft aan te doen. Als je zo`n scherm dan ook nog eens van walnoten, tamme kastanjes en hazelnoten maakt kun je in de herfst lekker van de oogst van je windscherm genieten. Wederom een situatie waar het mes aan beide kanten snijdt door een slim systeem.

Wateropslag ontwerp
Dit laatste voorbeeld richt zich op een zo efficiŽnt mogelijk gebruik van water. Als eerste zitten er bochten in de rivier. Zo`n bochtige rivier/watergoot wordt in de permacultuur ook wel swale genoemd. Door deze swales stroomt water minder snel en kan er meer water de bodem in trekken. (Swales worden op heuvels op dezelfde hoogtelijn gegraven zodat het afstromende water van de berg wordt opgevangen en de bodem ingaat. Zonder swales stroomt water van heuvels vaak snel af en door de snelheid wil er ook nog wel eens behoorlijk wat land meestromen.) Verder staan in dit ontwerp de bomen tussen de zon en de rivier in. Hierdoor zorgen ze dat het water van zonsopkomst tot - ondergang van schaduw is voorzien. Hierdoor verdampt er een stuk minder water. Er zouden ook nog struiken rondom de waterstroom kunnen worden gezet zodat de wind minder invloed krijgt en er nog minder water verdampt. Dit ontwerp wordt veel in landen gebruikt waar water de beperkende factor is. Op de afbeelding kun je zien hoe mensen dit ontwerp in de praktijk aanleggen in Afrika. Het zo efficiŽnt mogelijk benutten van het water wordt in de permacultuur ook wel water harvesting genoemd.


Bron: Douwe Beerda
Les 1 uit de ebook-cursus Permacultuur - Ontwerpen met de natuur


Het Overvloedsprincipe

Aan het eind ongeveer van het ebook wordt gesproken over LETS. LETS staat voor Local Exchange Trading System. Het gaat hier om lokale groepen mensen die diensten en producten met elkaar uitwisselen en daarbij hun eigen regels en muntsoort hebben. Het is een alternatief economisch systeem op lokaal gebied. Het idee van LETS is ontstaan in Canada nadat er in een dorp grote werkloosheid ontstond nadat de visindustrie daar ingestort was. Niemand had geld en iedereen zat thuis te niksen. De betrokkenen hebben zich vervolgens georganiseerd en zijn producten en diensten met elkaar gaan uitruilen met een eigen gecreŽerde 'muntsoort' als betaalmiddel. In het systeem waren o.a. zaken als lenen en sparen mogelijk. Verder kon men vrij handelen met iedereen in de groep. Als jij het huis van de kapper had geschilderd kreeg je punten van hem (of haar) die je vervolgens weer uit kon geven bij de slager. Een mooi voorbeeld van een creatief uitgedacht systeem dat ook werkt. Uiteindelijk draait een economie op het uitwisselen van producten en diensten met elkaar en is geld slechts de olie die dat systeem smeert.

Ik breng je graag in verbinding met de eenvoud van het leven op aarde. Ik neem je mee in het besef dat alles er al IS. De zon IS er gewoon, met haar warmte en energie. De aarde IS er gewoon, met haar vele levensbronnen. De mens IS er gewoon, met haar talenten, drive, intuÔtie, inspiraties, passies, vreugde, liefdes, scheppingskracht.

Het is niet zo, dat dit er pas is, als er voldoende geld op aarde is.

Alle levensbronnen die wij nodig hebben, zijn er gewoon al.

Met elkaar omgaan vanuit het besef dat alles er al is, dat is het Overvloedsprincipe. Het woord principe brengt je wellicht naar je hoofd, waar je denkt dat het hier gaat om een concept of idee: een bedenksel van de mind. Ik nodig je uit naar je hart te gaan, waar je kunt voelen dat het woord principe verwijst naar een Bronervaring, een innerlijke ervaring: je kunt Overvloed beleven en waarnemen vanuit jouw diepste Bron, vanuit jouw Ware Essentie, vanuit de Leegte, daar waar alles in aanwezig is. Vanuit jouw Bron kun je (h)erkennen dat er in principe (in de zin van: in beginsel, aan de basis, als uitgangspunt) Overvloed IS. Deze innerlijke ervaring is vertaald en uitgewerkt in het Overvloedsprincipe.

Wij kunnen er zelf voor kiezen om de toegang tot de zon, de aarde en onze talenten voor elkaar beschikbaar te laten, zonder dat dat belastinggeld vergt. En zonder dat er met dit belastinggeld en passant mensen in andere landen dood gemaakt kunnen worden.

Hoe? Door zelf, aan elkaar maandelijks voldoende (ruil)middel beschikbaar te stellen.

Met euroís kan dat niet, omdat wetgeving de regels rondom euroís in bezit heeft.

Dan kiezen we dus voor een ander ruilmiddel. Een ruilmiddel dat gebaseerd is op het Overvloedsprincipe: het ruilmiddel vanuit Vrij en Onbelast(end) samenleven. Een samen leven waarbij we gebruik maken van een puur ruilmiddel dat de uitdrukking is van het beschikbaar laten van de vrije toegang tot de aarde en de talenten van de mens.

De transformatie naar een wereld waar we elkaar niet hoeven te belasten...

Het vergt niets. Helemaal niets. Geen project, geen ideologie, geen investering, geen goed doel, geen stemknopje. Niets. Helemaal niets. Alleen de innerlijke keuze om elkaar gewoon te willen laten bestaan, en daar dan ook naar te handelen.

Jij hoeft dit niet voor een ander te realiseren. Iedereen kan zelf voor het Overvloedsprincipe in haar of zijn leven kiezen. Maar kiezen mensen daar innerlijk wel voor?

Mensen die daar niet voor kiezen, zijn daar vrij in. Maar het zou wel bijzonder zijn, als die mensen dan uit naam van Ďtekortení en Ďhet goedeí, het recht menen te hebben om een ander te mogen belasten.

De hoop voor de wereld zit niet in een nieuwe politieke ideologie, niet in Obama, niet in een financieel ingrijpen, niet in een goed doel, en al helemaal niet in oorlog natuurlijk.

De hoop zit in onszelf: wij kunnen ZELF kiezen hoe we met elkaar om willen gaan.

Ik kies er voor, om elkaar gewoon te laten bestaan.

En ik handel daar dan ook naar.

Het Overvloedsprincipe doet niets, creŽert niets, besluit niets, maar is er gewoon. Je kunt haar echter afwijzen, afstaan, of er niets mee doen.

Als je het Overvloedsprincipe, de krachten van het leven, afstaat aan iemand die er niets voor terug wil geven, raken jouw vrije krachten in bezit van een ander. En dan moet je er vervolgens voor werken, om er weer een gedeelte van terug te krijgen.

Ons lichaam geeft ons een overvloed aan signalen. Ze zijn er gewoon. Die kunnen we allemaal negeren, alsof ze niets te betekenen hebben. Je kunt besluiten er niets mee te doen.

En met ons onzichtbare ik, gaat dat ook zo. Die doe je niet, zij is er gewoon: onze innerlijke kracht; bewustzijn, talenten, inspiratie, intuÔtie, liefde, levensdrang. Die doe je niet. Ze is gewoon in overvloed aanwezig. 6 miljard maal. Bij ieder persoon is er een overvloed aan innerlijke kracht vanzelf aanwezig. Je kunt er niets mee doen, en je kunt er wel iets mee doen. Maar zelf doet het niets, het is er gewoon.

Overvloed doet dus niets. Het is er gewoon: de zon, de aarde, 6 miljard innerlijke krachten...

Het is er gewoon. Wat we er mee doen, is aan ons.

Ik kies er voor om alles beschikbaar te laten. De zon, de toegang tot de bronnen van de aarde, en de innerlijk vrije mens. Dan kan elk mens zelf kiezen wat zij of hij wil brengen, met de innerlijke krachten die ze mee hebben gekregen. Als je het niets vindt, wat een ander brengt, dan doe je er gewoon niets mee. Die persoon vindt wel iemand die het wel wat vindt. Tenzij die persoon vooral bezig moet zijn met zorgen dat zij/hij in leven blijft: dan zijn diens talenten niet meer beschikbaar voor de wereld. Dan leeft zo iemand in overvloed, want op de aarde. Maar is volledig verstoken van deze overvloed, en is het leven op aarde, wij, verstoken van dat wat die persoon komt brengen. Veel mensen denken dat dat eerlijk is: hadden die mensen maar xyz moeten doen. Tja 'eerlijk'. Van die woordjes die een wens tot voorwaardelijkheid aanduiden; 'Ik wil dat mensen het alleen maar fysiek makkelijk hebben, als ze dit dat of zus zijn/doen'. Ik heb helemaal niets met die voorwaardelijkheid.

Aan die voorwaardelijkheid zie je dat het Overvloedsprincipe niets doet. Het is er gewoon. Maar een mens kan gewoon over een ander mens beslissen, dat je geen recht hebt om makkelijk jouw deel van die overvloed tot je te krijgen, omdat die persoon niet is, zoals de andere mens graag wil.

Er zijn ook mensen die innerlijk ervaren zoals ik: iedereen heeft onvoorwaardelijk recht op de vrije toegang tot het leven. En dus handel ik daar naar, met de mensen die dat ook vinden. Mensen die voor voorwaardelijkheid gaan, zullen nu (nog) niet aan (durven) sluiten om welke reden dan ook.

Overvloed, het Overvloedsprincipe, het leven... ze doen niets. Ze zijn er gewoon. Je kiest zelf, met elkaar, hoe je daar mee om wenst te gaan.

Ik kies voor een samen leven waarbij we gebruik maken van een puur ruilmiddel dat de uitdrukking is van het beschikbaar laten van de vrije toegang tot Moeder Aarde en de talenten van de mens.

Ook LETS zouden gebruik kunnen maken van een vrij beschikbaar (ruil)middel.

Meer lezen over het Overvloedsprincipe...